Lopende projecten

 

Vakgebied

  • Nederlands

Trefwoorden

  • Formative Assessment
  • Formatieve evaluatie

Formatieve evaluatie in het schrijfonderwijs (vo)

18-4-2016

Effectieve formatieve evaluatie vraagt om een andere rol van de docent - een meer coachende rol - en de leerling. Met name leerlingen zijn vaak niet gewend om eigenaar te zijn van hun eigen leerproces.

Om formatief evalueren effectief in te bedden in de dagelijkse lespraktijk begeleidt SLO, docenten Nederlands van vijf pilotscholen bij hun schrijfonderwijs. Het gaat dan om technieken waarmee de docent: 

  1. helder maakt waar de leerling naartoe werkt
    (zie de Leerdoelenkaart van SLO voor Nederlands, onderbouw VO);
  2. een goed beeld krijgt van waar de leerling staat;
  3. de leerling feedback geeft gericht op verder leren.

Effectief schrijfonderwijs

Effectief schrijfonderwijs betekent schrijven in een authentieke en betekenisvolle context, waarbij het schrijfproces in alle fasen plannen, formuleren en reviseren goed is vormgegeven. Een voorwaarde voor goed schrijfonderwijs zijn goede instructies. Bijvoorbeeld dat leerlingen in de planningsfase weten wat het communicatieve doel is van hun tekst, weten wie hun tekst moet kunnen begrijpen en wat de planning inhoudt. Concrete, eigen leerdoelen met bijbehorende succescriteria, goede instructies en kritische, constructieve feedback van docent, klasgenoot en de leerling zelf zijn de bouwstenen voor goed schrijfonderwijs.

Lesvoorbeelden en materialen

Voor elk van de onderstaande strategieën van formatief evalueren (Leahy e.a., 2005) geven we een concrete lesbeschrijving, inclusief schrijfopdracht en materialen. In het rechtermenu kunt u meer concrete lessuggesties en materialen bij het vak Nederlands downloaden, zoals uitgewerkt in het boek Toetsrevolutie (2016).

Strategieën van formatief evaluerenLesvoorbeeld 1​lesvoorbeeld 2

​Verhelderen, begrijpen en delen van leerdoelen en succescriteria

​Lesopzet Schrijven van een zakelijke brief Red mijn vakantie in 2 vmbo-tl (analyseren modelbrief + beoordelen voorbeeldteksten) ​Lesopzet Schrijven van een recensie in 4 vwo (observerend leren tijdens juryberaad)
​Realiseren van effectieve discussies, taken en activiteiten die bewijs voor leren leveren​Lesopzet Schrijven van een brief aan leerlingen in groep 8 over het vo m.b.v. Padlet in 2 havo/vwo19 korte technieken van formatief evalueren aan het begin, tijdens of aan het einde van de les
​Feedback geven gericht op verder leren
​Lesopzet Schrijven van een uiteenzettende tekst over jouw droom voor ... in 2 havo/vwo​Hoofdstuk Continu leren bij het vak Nederlands in Toetsrevolutie met concrete lesbeschrijvingen
Activeren van leerlingen als belangrijke informatiebronnen voor elkaar​Lesopzet Schrijven van een zakelijke brief beroepenmarkt On Stage in 2 vmbo (argumenten voor middenstuk verzamelen)​Lesopzet Schrijven van een beschouwing voor- en nadelen digitaal lesmateriaal in 4 vmbo-t
Het stimuleren van eigenaarschap over het eigen leren​Lessenserie Schrijven zakelijke brief/e-mail Red mijn vakantie in 2 vmbo / havo / vwo


Publicaties

  • Silfhout, G. van (2016). Continu leren bij het vak Nederlands. Hoe een toetscultuur langzaam plaatsmaakt voor een feedbackcultuur. In: R. Kneyber & D. Sluijsmans (red.) Toetsrevolutie. Naar een feedbackcultuur in het voortgezet onderwijs, pp. 87-105.
    Aan de hand van de vijf strategieën van Wiliam beschrijft de auteur beproefde lesaanpakken bij Nederlands, waarin het stellen van leerdoelen en succescriteria en het geven en verwerken van feedback centraal staat.
  • Silfhout, G. van (2016). Toetsen om te leren. Taalvaardigheid op een hoger niveau. Tijdschrift Examens, 1, 4-10.
    In dit artikel beschrijft de auteur technieken om formatief te evalueren, waarbij een casus in 3-vwo het uitgangspunt is: een uiteenzettende tekst over een droom van de leerlingen. Het gebruik van Padlet voor het samen opstellen van beoordelingscriteria en reviseren a.d.h.v. losse-stroken-feedback komen uitgebreid aan bod.