Effectief leeronderwijs

8-12-2015
​​​​​Uit een Amerikaans onderzoek naar effectief leesonderwijs van Catherine Snow en Gina Biancarosa (Reading next, A vision for action and research in middle en high school literacy, 2006) kwam  naar voren dat het leesonderwijs effectiever is als wordt voldaan aan 15 basiselementen. Van die 15 elementen zijn volgens Snow en Biancarosa drie een voorwaarde om te komen tot resultaatverbetering in het leesonderwijs, te weten:

• Professionele ontwikkeling ofwel deskundigheidsbevordering
• Formatieve evaluatie
• Summatieve evaluatie
Voorwaarde 10 tot en met 15 zijn afhankelijk van een schoolbreed taalbeleid.

15 basiselementen voor effectief leesonderwijs

  1. Directe en expliciete instructie gericht op tekstbegrip
    • strategieën aanbieden
    • laten zien wat goede lezers doen (bijvoorbeeld door hardop voordoen door docent)
    • van veel ondersteuning naar minder ondersteuning

  2. ​​Effectieve instructie in context
    • docenten Nederlands gebruiken zaakvakteksten om leesvaardigheidstechnieken te onderwijzen
    • zaakvakdocenten verzorgen leesonderwijs in hun vak

  3. ​Motivatie en zelfsturing
    • vrije keuze van onderwerpen; vrije leestijd
    • relevante onderwerpen

  4. Samenwerkend leren met leesteksten
    • leren van en met anderen, in interactie

  5. Begeleiding van het leerproces
    • gedifferentieerd onderwijsaanbod, toegespitst op verschillende typen leerling
    • leren leren

  6. Diverse tekstsoorten
    • veel verschillende onderwerpen
    • teksten van wisselende moeilijkheidsgraad
    • interessante teksten

  7. Intensief schrijven
    • ​schrijven over het gelezene
    • ​'echte' schrijftaken

  8. ICT gebruiken
    • als instrument bij het leren lezen
    • als onderwerp om over te leren: gericht op leesvaardigheden van de toekomst

  9. ​Formatieve toetsing van leerlingen
    • ​informeel
    • zeer regelmatig:
    • gericht op de vragen 'wat kan de leerling al, wat nog niet?'
    • levert bijdrage aan bijstellen onderwijsprogramma op korte termijn​

  10. ​​​​Meer tijd
    • ​​2 uur per dag aandacht voor teksten
    • zowel lees- als schrijftaken
    • ook bij andere vakken tekstgerichte instructie

  11. Professionele ontwikkeling
    • in een voortdurend ontwikkelproces
    • systematisch
    • teamgerichte benadering

  12. Summatieve toetsing van leerlingen en onderwijsprogramma's
    • ​​formeel, gericht op toetsresultaten en cijfers

  13. Samenwerkende docenten
    • multidisciplinaire teams
    • bespreken en bijstellen van vorderingen en werkwijzen

  14. Betrokken leiderschap
    • enthousiast
    • deelnemend
    • visie op taalontwikkeling
    • docenten zijn experts

  15. Breed en gecoördineerd leesprogramma op school
    • afspraken over gezamenlijke aanpak (van instructie en leesstrategieën)
    • aandacht voor de talige aspecten bij andere vakken
    • gevarieerd aanbod voor verschillende typen leerlingen
    • ​samenwerking met organisaties buiten de school